Smycz, kapcie i wirtualny penis, czyli krótki traktat o tresurze mężczyzn...

Jest piąta rano. Ta godzina, o której człowiek przy zdrowych zmysłach przewraca się na drugi bok, mamrocze coś do poduszki i poprawia sobie życiorys w trakcie sennych marzeń. Tymczasem ja siedzę przy klawiaturze jak nocny stróż własnych myśli, za oknem jakiś zbłąkany ptaszor trzepie skrzydłami na balkonie, a w mojej głowie - nie wiedzieć czemu - znowu plącze się temat mężczyzn. Czy to już starość? Bardzo możliwe. Podobno starzy ludzie nie śpią. Jeśli tak, to wygląda na to, że moje wejście w wiek średni odbywa się bez fanfar, za to z bezsennością, ptactwem i rozważaniami społecznymi o piątej rano.

A temat, który od jakiegoś czasu regularnie włazi mi do łepetyny, brzmi mniej więcej tak: dlaczego tyle kobiet mówi dziś z rozczulającą powagą, że faceta trzeba sobie wychować? Ułożyć. Ustawić. Utemperować. Najlepiej jeszcze trzymać na smyczy z regulowanym dozownikiem długości, żeby broń Boże nie wyskoczył za daleko poza wyznaczony kojec. Taki osobisty chłop - według tej szkoły tresury - nie może samodzielnie obejrzeć meczu z kolegami, wyskoczyć do knajpy, pojechać na weekend, a już wieczór kawalerski kumpla jawi się niczym brama piekieł, przez którą w jednej chwili wyfruwa z człowieka moralność, rozsądek i bielizna.

W tym modelu relacji mężczyzna jest stworzeniem chwiejnie pionizowanym, które należy stale nadzorować. Coś pomiędzy labradorem, nastolatkiem po energetyku a skazanym na dozór elektroniczny. Sam nie może, bo zrobi głupotę. Z kolegami nie może, bo wiadomo: koledzy to siedlisko zła. Na mecz nie może, bo tam piwo, emocje i jeszcze mu się przypomni, że kiedyś miał wolną wolę. Do baru nie może, bo każda kobieta siedząca przy stoliku automatycznie zamienia się w syrenę z portowego burdelu. Na kawalerski nie może, bo jak wiadomo, każdy męski wieczór kończy się rzekomo katastrofą obyczajową, zbiorowym ogłupieniem i tańcem na granicy rozwodu.

I tak sobie myślę: może ja jestem durna, może naiwna, może niedzisiejsza jak kryształowa cukiernica po ciotce, ale nigdy nie przyszło mi do głowy, żeby tresować faceta. Owszem, można z kimś rozmawiać, ustalać granice, mieć zasady, można się na coś zgadzać albo nie zgadzać. Ale wychowywać? Smycz zakładać? Dawać przepustki? Odbierać przywileje za złe sprawowanie? Przecież to nie jest pies, syn ani recydywista po warunkowym. To ma być partner, a nie projekt resocjalizacyjny.

Zresztą nie oszukujmy się: jeżeli dorosły człowiek będzie chciał wprowadzić jakąś głupotę w życie, to naprawdę nie powstrzyma go żadna smycz. Co najwyżej nauczy go lepiej kłamać. Taki gagatek nie pójdzie oficjalnie na piwo, tylko nagle zacznie mieć „trudny projekt”, „niespodziewane zebranie”, „delegację”, „kryzys w zespole” albo „awarię systemu”, choć jedyna awaria będzie dotyczyła jego kręgosłupa moralnego. Atrakcja i tak zostanie zrealizowana, tylko pod innym szyldem. Bo zakaz nie produkuje cnót. Zakaz produkuje logistykę, alibi i ukrywanie telefonu ekranem do dołu.

Są oczywiście kobiety, które uwielbiają dzierżyć w dłoni wirtualnego penisa i traktują ten gadżet jak berło władzy absolutnej. Ich życiowa filozofia sprowadza się do przekonania, że miejsce męża czy partnera jest pod kapciem. Nie obok. Nie z przodu. Nie z tyłu. Pod. Najlepiej głęboko i bez prawa głosu. Spod wyznaczonego kapcia biedak może wysunąć fragment swojej egzystencji wyłącznie po złożeniu odpowiedniego podania, najlepiej w dwóch egzemplarzach, z uzasadnieniem, celem wyjścia i przewidywaną godziną powrotu. Dobrze widziane są również załączniki: mapa trasy, lista uczestników, grupa krwi i podpis dwóch świadków.

Nie wiem dlaczego, ale gdy słyszę ten cały ton „ja to sobie mojego ustawiłam”, natychmiast stają mi przed oczami hieny. U hien rządzi samica, wyposażona przez naturę w narzędzie, które wygląda jak bardzo zuchwała karykatura męskiego przyrodzenia. I ilekroć widzę te ludzkie dominatorki, takie napuszone swoją wszechmocą, z tym symbolicznym, wirtualnym penisem wycelowanym w świat, to mam przed oczami właśnie hienę: dziarsko maszerującą po sawannie własnego ego, miotającą rozkazy i pokazującą nieposłusznym samcom, gdzie jest ich miejsce. A miejsce to zwykle bywa gdzieś między szafką na buty a psychicznym parterem.

Rzecz jasna, bywają panowie, którym rola kapciowego wyraźnie służy. Są mężczyźni, którzy bez zalegania pod paputkiem czują egzystencjalny niepokój. Taki osobnik nie tyle szuka partnerki, ile etatowej przełożonej. Gdy nikt nim nie zarządza, biedaczysko zaczyna się chwiać jak źle skręcony regał z marketu. On potrzebuje komendy, instrukcji i harmonogramu. Sam nie wie, czy ma ochotę na rosół czy na śmierć, więc z ulgą oddaje stery kobiecie z donośnym głosem i talentem do wydawania poleceń. Owszem, tacy też istnieją. Natura jest bogata i czasem miewa bardzo osobliwe poczucie humoru.

Ale z własnego żywota wiem jedno: zabranianie nie prowadzi do niczego dobrego. W latach młodości miałam szlabany na prawie wszystkie atrakcje tego świata, choć byłam dzieckiem raczej grzecznym niż rozbójniczym. Nie podpalałam stodół, nie rabowałam kiosków, nie hodowałam grzechu w doniczce. A mimo to kontrola była taka, jakbym co najmniej dowodziła osiedlowym gangiem. I cóż się wtedy rodziło w moim niewinnym serduszku? Skrucha? Posłuszeństwo? Urocza wdzięczność? Ależ skąd. Rodziła się przekora. Płomienna, uparta, kreatywna przekora, napędzana poczuciem niesprawiedliwości. Zakazy łamałam z partyzancką precyzją, a swoje „fantastyczne” pomysły realizowałam tym chętniej, im bardziej były zabronione. Nie dlatego, że były mądre. Często były głupie jak but z odklejoną podeszwą. Ale były moje.

I dokładnie tak samo działa wielu panów, którym usiłuje się urządzić życie metodą smyczy i zakazu. Im mocniej zaciskasz pętlę, tym bardziej marzy im się wiatr wolności. Wystarczy moment nieuwagi, lekkie poluzowanie nadzoru i chłopina, dotąd stateczny jak regał z książkami, nagle zaczyna oddychać pełną piersią, odzyskuje błysk w oku i zachowuje się tak, jakby właśnie uciekł z hodowli klatkowej. Nie dlatego, że każdy mężczyzna to urodzony idiota. Tylko dlatego, że każdy człowiek źle znosi bycie własnością.

Bo cała ta opowieść o „wychowywaniu faceta” jest, prawdę mówiąc, dość ponura. Ładnie się to może sprzedaje w babskich pogadankach i internetowych mądrościach z brokatem, ale pod spodem siedzi zwykła pogarda. Pogarda przebrana za troskę, kontrola udająca miłość, dominacja pusząca się jak paw w czerwonych szpilkach. Jakby mężczyzna był z definicji półgłówkiem, którego trzeba pilnować, bo inaczej zeżre pilota, zgubi portfel i zapłodni pierwszą lepszą kelnerkę. To obraża nie tylko jego. To obraża również kobietę, która najwyraźniej uważa, że jedyne, czym może utrzymać związek przy życiu, jest kaganiec, monitoring i system kar administracyjnych.

A przecież relacja to nie obóz poprawczy. Miłość to nie tresura fok. Partnerstwo nie polega na tym, że jedno chodzi na dwóch nogach, a drugie na krótkiej smyczy. Można się z kimś nie zgadzać. Można czegoś nie akceptować. Można postawić granicę i powiedzieć: tego nie chcę w swoim życiu. Ale to jest zupełnie co innego niż urządzanie komuś egzystencji niczym kierowniczka internatu z problemem kontroli.

I jeszcze jedno: kobieta, która z dumą opowiada, że „mój to bez pozwolenia nigdzie nie pójdzie”, wcale nie brzmi jak zwyciężczyni życia. Brzmi raczej jak strażniczka zakładu zamkniętego, która pomyliła związek z wartownią. To nie jest triumf. To jest zmęczenie przebrane za władzę. Bo umówmy się - pilnowanie dorosłego człowieka przez całą dobę nie jest przejawem siły. To jest robota na pełen etat, tylko bez urlopu, premii i szacunku.

Dlatego, moje drogie panie, jeśli wasz wirtualny penis urósł już do rozmiarów groteskowych i zaczyna wam się niebezpiecznie bujać nad głową, to może pora spuścić z niego trochę powietrza. Naprawdę nie trzeba wymachiwać symbolicznym fallusem nad każdym obiadem, wyjściem na mecz i piwem z kolegami. Czasem warto zejść z tronu, odłożyć pejcz, odkleić papuciaka od podeszwy krwistoczerwonego obuwia i spojrzeć na niego łaskawszym okiem. Być może pod tym kapciem nie leży egzemplarz do tresury, tylko zwyczajny dorosły człowiek, który chciałby oddychać bez składania podania w trzech kopiach.

A jeśli mimo całej wolności, zaufania i zdrowego rozsądku zrobi jakąś głupotę? Cóż. Wtedy przynajmniej będzie to jego głupota, a nie wasz wspólny projekt wychowawczy zakończony widowiskową kompromitacją. Bo człowieka można kochać, można z nim być albo z nim nie być. Ale naprawdę nie trzeba go prowadzić na smyczy jak niesfornego jamnika z kryzysem męskości.

Feminizm, kura domowa i kieliszek prawdy, czyli podwójny etat bez premii...

Feminizm obiecywał nam wiele. Przede wszystkim wolność, samostanowienie i poczucie, że możemy być kim chcemy — pod warunkiem, że zdążymy być tym wszystkim jednocześnie. Kobieta miała przestać być uwięziona w kuchni, a stać się obywatelką świata, rynku pracy i własnych ambicji. I rzeczywiście, wyszłyśmy z kuchni… tyle że garnek wzięłyśmy ze sobą, bo przecież ktoś musi pilnować, żeby obiad nie wykipiał, a świat — jak wiadomo — sam się nie ogarnie.

Dawniej sprawa była jasna i brutalnie uczciwa. Kobieta siedziała w domu, mężczyzna pracował, a wszyscy wiedzieli, kto za co odpowiada. Nikt nie udawał, że to sprawiedliwe, ale przynajmniej było logiczne. Dziś logika poszła na urlop bezpłatny, a my zostałyśmy z jej obowiązkami. Współczesna kobieta bowiem pracuje zawodowo, rozwija się, realizuje, a po godzinach… wraca do pełnoetatowej pracy, za którą nie dostaje ani pensji, ani premii, ani nawet dobrego słowa, bo przecież „to normalne”.

Kura domowa XXI wieku to istota wybitnie wydajna. W jednej ręce trzyma torby z zakupami, w drugiej telefon służbowy, na brzuchu dziecko, przy nodze drugie dziecko, a w głowie plan dnia rozpisany z dokładnością do minuty, uwzględniający fakt, że ktoś w końcu musi pamiętać o szczepieniu kota, zapłaceniu rachunków i tym, że jutro w przedszkolu dzień koloru zielonego. Jej organizm funkcjonuje na kawie, poczuciu obowiązku i przekonaniu, że jak ona tego nie zrobi, to nie zrobi tego nikt.

Wieczorem, gdy świat zwalnia, ona przyspiesza. Zaczyna się spektakl pod tytułem „ogarniam wszystko i jeszcze się uśmiecham”, bo przecież zmęczenie jest passe, a frustracja źle wygląda przy dzieciach. I wtedy do domu wraca on — zmęczony, spracowany, po ośmiu godzinach jednego, konkretnego etatu. Patrzy na ten domowy armagedon i mówi zdanie, które powinno być wpisane na listę tekstów zakazanych przez ONZ: „Ty to masz dobrze, już jesteś w domu!”

W tym momencie feminizm płacze cicho w kącie, a kieliszek wina zaczyna wyglądać jak narzędzie terapeutyczne. Bo jak tu wytłumaczyć, że „bycie w domu” nie oznacza odpoczynku, tylko zmianę uniformu na niewidzialny? Jak przekazać, że praca domowa nie jest magiczną strefą relaksu, tylko systemem zadań, które same się nie wykonają, choć świat bardzo by chciał wierzyć, że wykonują się siłą kobiecej intuicji?

Nie chodzi o to, że feminizm był zły. On był naiwny. Uwierzono, że wystarczy dopuścić kobiety do rynku pracy, a reszta ułoży się sama. Tymczasem reszta… została dokładnie tam, gdzie była. W kuchni, w łazience, przy dzieciach, w kalendarzu pełnym cudzych terminów. Dołożono nam wolność, ale nie zdjęto obowiązków. I tak oto stałyśmy się symbolem sukcesu — kobietą, która „ogarnia”, nawet jeśli sama już ledwo się trzyma.

Czy jesteśmy głupie? Absolutnie nie. Jesteśmy skuteczne. A skuteczność, jak wiadomo, bywa najgorszym przekleństwem, bo szybko staje się normą. Skoro dajemy radę, to znaczy, że możemy jeszcze trochę. Jeszcze jeden projekt. Jeszcze jedno pranie. Jeszcze jedno „nie teraz, później odpocznę”. Tylko że to „później” jakoś nie nadchodzi.

Dlatego ten felieton najlepiej czytać wieczorem. Gdy dzieci śpią, z kieliszkiem wina w dłoni, w ciszy, która wreszcie nie wymaga reakcji. I może wtedy, między jednym a drugim łykiem, pojawi się myśl wywrotowa, niemal rewolucyjna: że równość nie polega na tym, że kobieta robi wszystko, tylko że nie robi wszystkiego sama.

A kura domowa? Ona już nie gdacze. Ona patrzy, popija wino i bardzo powoli zaczyna zadawać pytania. A to zwykle pierwszy etap zmian.

Tam, gdzie różnica staje się mostem - opowieść, która nie pyta o metrykę...

Miała czterdzieści pięć lat i ten rodzaj urody, który dojrzewa jak wino — nie krzyczy, lecz zostaje w pamięci. W jej ruchach była pewność, w spojrzeniu – ciepło połączone z ironią. Nauczyła się żyć w zgodzie ze sobą, a przynajmniej tak lubiła o sobie myśleć. Do czasu, gdy do jej życia wszedł on — dwudziestodziewięcioletni Michał, z niefrasobliwością w uśmiechu i niepokojem w oczach.

Poznali się w bibliotece, przy półce z kryminałami. On sięgał po książkę, ona już ją trzymała. Przez sekundę ich dłonie dotknęły grzbietu okładki, jakby przypadek miał własne poczucie humoru.

— Proszę — powiedziała, oddając mu tom.

— A może… przeczytamy ją razem? — odparł z uśmiechem, który wyraźnie nie należał do świata grzecznych konwenansów.

Pomyślała: odważny.

Pomyślała też: młody.

A potem — ku własnemu zdziwieniu — zgodziła się na kawę.

Już przy pierwszym spotkaniu wyczuła między nimi iskrę — nie tę krzykliwą, lecz jak napięcie w powietrzu przed burzą. On mówił szybko, z pasją, czasem przerywał sam sobie, jakby życie biegło szybciej niż jego zdania. Ona słuchała, jak ktoś, kto widział już kilka końców świata i wie, że większość z nich okazuje się tylko początkiem czegoś nowego.

— Wiesz, że ludzie pomyślą, że jestem twoją ciotką? — rzuciła półżartem.

— Niech myślą, co chcą. Ja wiem, kim jesteś — odpowiedział bez zawahania.

Coś w niej drgnęło...

Miasto mówiło różnymi głosami.

W kawiarni przy stoliku obok ktoś szeptał, ktoś się domyślał, ktoś dopowiadał brakujące wersy. A jednak oni uczyli się od siebie nawzajem: ona — jego świeżości, on — jej spokoju. Śmiali się z drobnych różnic: ona pamiętała kasety VHS, on dorastał ze smartfonem w dłoni. Ona mówiła: „kiedyś”, on — „kiedy będziemy”.

Bywały sytuacje absurdalnie zabawne. Kelnerka spytała kiedyś Michała:

— Dla mamy latte, tak?

Odpowiedział spokojnie:

— Dla mojej partnerki. I proszę dwa espresso. Będziemy potrzebować energii.

Zamilkła. A oni parsknęli śmiechem jak dzieci uciekające przed deszczem.

A jednak nocą, kiedy gasły światła i zostawała tylko cisza, rodziły się pytania.

Czy pewnego dnia on zatęskni za kimś „w swoim wieku”?

Czy ona zdoła nie liczyć lat jak kroków w stronę przepaści?

Czy ich historia to lot… czy spadochron?

— Boję się — powiedziała któregoś wieczoru, bardziej do siebie niż do niego.

— Ja też — odpowiedział szczerze. — Ale bardziej boję się życia, w którym cię nie ma.

Nie obiecywał jej wieczności — obiecywał obecność. I to było więcej warte.

Pewnego wrześniowego wieczoru wyjechali nad morze. Po sezonie plaża była pusta, wiatr niósł smak soli i dawne historie. Słońce topiło się w horyzoncie, a fale podchodziły do ich stóp z uporem kogoś, kto nie chce odejść.

— Wiesz — powiedział — kiedy jesteś obok, czas nie znika. On po prostu przestaje mnie gonić.

Chciała odpowiedzieć czymś mądrym, „na miarę swoich lat”. A wyszło tylko:

— Kocham cię...

Zostali na tej plaży dłużej, niż pozwalała logika. Rozmawiali o drobiazgach, o marzeniach, o lękach, które przestawały być straszne, kiedy wypowiadało się je na głos. Noc pachniała obietnicą.

Kilka tygodni później życie postanowiło ich sprawdzić.

Dostał propozycję pracy za granicą. Wielki projekt, wielka szansa, słowo „kariera” błyszczało jak neon.

Ona słuchała w milczeniu.

— Jeśli wyjedziesz — powiedziała spokojnie — zrozumiem. Nie wolno nam wiązać sobie skrzydeł.

— A jeśli zostanę? — zapytał.

Zamilkła. Bała się, że każde „zostań” zabrzmi jak klatka.

— Wtedy… zostań dla siebie — wyszeptała.

Tej nocy długo nie spał. Przewracał przyszłość w dłoniach jak kamień, który nagle stał się cięższy. Nad ranem podjął decyzję.

W niedzielę pojechali na wzgórze za miastem — to samo, na które kiedyś chodzili „oddychać dalej, kiedy świat był za ciasny”. Wiatr pachniał trawą i zapowiedzią deszczu.

— Odmówiłem — powiedział cicho.

Spojrzała na niego długo. Nie triumfalnie. Nie z ulgą. Z czułością, która bolała.

— Dlaczego? — zapytała.

— Bo po raz pierwszy w życiu czuję, że nie muszę uciekać, żeby iść naprzód — odparł. — A ty… jesteś moim kierunkiem, nie kotwicą.

Jej oczy wypełniły się łzami — jasnymi jak rzeka po roztopach. Usiedli obok siebie. Jego dłoń w jej dłoni. Prosto. Pewnie. Jak dom.

Z czasem świat przestał komentować.

Przyzwyczaił się. Albo odpuścił. A może po prostu zrozumiał, że tej historii nie da się zmierzyć ani numerem PESEL, ani cudzym oczekiwaniem.

Ich codzienność nie potrzebowała wielkich deklaracji. Była w porannej kawie. W jesiennych spacerach. W ciszy, która nie bolała, lecz koiła.

Pewnego wieczoru siedzieli na balkonie, patrząc na dachy rozświetlone ciepłym światłem. Ona położyła głowę na jego ramieniu.

— Myślisz… że to potrwa? — spytała półgłosem, bardziej z czułej obawy niż z wątpliwości. To nie było pytanie o gwarancję. To było pytanie o nadzieję.

— To już trwa — odpowiedział. — A reszta… jest naszym wspólnym jutrem.

I to wystarczyło.

Bo nie każda miłość musi obiecywać „na zawsze”. Niektóre trwają w zupełnie inny sposób — w dotyku dłoni, wspólnym milczeniu, w oddechu wieczoru, który pamięta ich obecność.

Niektóre miłości po prostu się dzieją — intensywnie, prawdziwie, z pełnym zaangażowaniem — i w tym właśnie jest ich piękno: w zgodzie na to, że tu i teraz potrafi być całym światem.