Zanim zaczęliśmy milczeć, mieliśmy swój język: drobne znaki, którymi człowiek mówi „jesteś”, nawet gdy nie wypowiada słowa. Gwizd czajnika był obietnicą herbaty i zgody, rozrzucone skarpetki — śmieszną wojną domową, z której zawsze wracaliśmy do siebie. W tamtym czasie dom nie był adresem; był zdaniem pisanym na bieżąco, z poprawkami, ale wspólną ręką.
Potem wprowadził się trzeci lokator. Nie miał kluczy, nie płacił czynszu, a jednak zajął najwygodniejsze miejsce: między nami. Nazywał się „zaraz”, „muszę”, „tylko dokończę”.
Zorientowałam się pewnego wieczoru, gdy wrócił późno. Stałam w kuchni, kroiłam cebulę, łzy były zbyt łatwe do wytłumaczenia.
— Cześć — rzucił, już z twarzą oświetloną ekranem telefonu.
— Cześć — odpowiedziałam.
Byliśmy w tym samym pomieszczeniu, a jednak rozmawialiśmy jak przez ścianę.
Później usiadł na kanapie, odchylił głowę. Telewizor grał sam dla siebie. Ja sprzątałam naczynia, choć były już czyste, bo ruch w rękach udawał, że nie drży we mnie nic ważnego.
— Jak minął dzień? — zapytałam w końcu.
Zawahał się, jakby próbował przypomnieć sobie, co to znaczy „dzień” poza listą zadań.
— Normalnie. — Uniósł wzrok na sekundę. — A u ciebie?
To „u ciebie” było uprzejme, ale puste, jak koperta bez listu.
— Też normalnie — skłamałam, a słowo wpadło mi do gardła jak drobna ość.
Tydzień później zaskoczyłam siebie tym, że zaczęłam słuchać, czy oddycha. Nie po to, by zasnąć spokojniej, tylko żeby mieć pewność, że obok leży człowiek, a nie tylko ciepło, które nie zna mojego imienia. Samotność w związku ma inny smak niż ta zwykła: jest jak pragnienie przy pełnym stole.
Najgorsze nie były nawet wieczory. Najgorsze były poranki, kiedy wychodził z domu i mówił:
— Pa.
A ja odpowiadałam:
— Pa.
Tak się żegnają ludzie, którzy nie chcą niczego popsuć. Tylko że my nie psuliśmy niczego gwałtownie. My się ścieraliśmy, powoli, aż do przezroczystości.
W sobotę, kiedy nie było wymówek pod tytułem „zaraz spotkanie”, zrobiłam kawę, mocną, jakby mogła dodać mi odwagi. Usiadłam przy stole i czekałam, aż przyjdzie. Kiedy wszedł, wyglądał na zaskoczonego moją powagą — jakby w domu nie wypadało mieć twarzy bez uśmiechu.
— Coś się stało? — zapytał, sięgając po kubek.
Pomyślałam, że jeśli powiem „tak”, uzna to za awarię do usunięcia. Jeśli powiem „nie”, zostanę z tym sama. Więc powiedziałam prawdę.
— Stałam się niewidzialna.
Zmarszczył brwi.
— Co ty mówisz?
— To, co słyszysz. — Splotłam dłonie tak mocno, że pobielały mi knykcie. — Mieszkamy razem, ale ja… żyję obok ciebie. Jak w poczekalni. Zawsze czekam, aż wrócisz, aż skończysz, aż odłożysz telefon. Czekam na ciebie, będąc z tobą.
Widziałam, jak w nim narasta obrona; znałam ją, ten mechanizm ratunkowy.
— Przecież jestem. — Rozejrzał się po kuchni, jakby chciał przywołać dowody: stół, krzesła, kubki. — Nie zdradzam cię, nie znikam. Po prostu… pracuję.
— Wiem. — Oddech miałam zbyt płytki. — Tylko że „jestem” to czasem za mało. Ty jesteś w domu, ale nie jesteś ze mną. Rozumiesz różnicę?
Milczał dłużej, niż bym chciała. Potem wypuścił powietrze, jakby zdejmował z pleców ciężar, którego nie umiał nazwać.
— Myślałem, że daję ci spokój — powiedział cicho. — Że nie narzucam się. Że… dorośli tak mają: każdy swoje.
— Spokój to nie to samo, co bliskość. — Wbiłam wzrok w blat, bo w jego oczach mogłabym się rozsypać. — Ja nie chcę, żebyś mi „dawał” czas jak resztki z dnia. Chcę być częścią dnia, nie nagrodą po nim.
Otworzył usta, zamknął. Zobaczyłam w tym ruchu coś z bezradności, której wcześniej u niego nie dostrzegałam.
— Czy ty… chcesz odejść? — zapytał w końcu. Pytanie wypadło z niego szybko, jakby się bał, że jeśli nie powie go teraz, usłyszy odpowiedź w ciszy.
— Ja nie chcę odchodzić od ciebie. — Podniosłam wzrok. — Ja się boję, że odchodzę od siebie. I że ty nawet nie zauważysz.
To było zdanie bez ozdobników, nagie, a jednak prawdziwe. Prawda nie musi być piękna, żeby poruszać; wystarczy, że trafia w miejsce, które człowiek skrzętnie omija.
Oparł łokcie o stół. Telefon leżał obok, jak mały, czarny świadek.
— Nie wiedziałem, że jest aż tak źle — powiedział. — Nie… nie umiałem tego zobaczyć.
— Bo nie patrzyłeś.
Słowo zabrzmiało ostrzej, niż planowałam, ale nie cofnęłam go. Wreszcie przestaliśmy mówić w zawoalowany sposób, a to bolało i jednocześnie przynosiło ulgę.
Przesunął telefon na bok, jakby odsuwał od nas przedmiot niebezpieczny.
— Dobrze. — Kiwnął głową, powoli. — Powiedz mi konkretnie. Czego potrzebujesz?
To „konkretnie” mogło brzmieć jak rozkaz z pracy, a jednak było w nim coś ważnego: gotowość. Ugryzłam wargę, żeby nie wpaść w listę życzeń i pretensji.
— Potrzebuję, żebyś wracał do mnie, a nie tylko do mieszkania. — Mówiłam spokojniej. — Żebyś mnie pytał naprawdę i słuchał odpowiedzi. Żebyśmy mieli chociaż jeden kawałek dnia, który jest nasz. Bez telefonu. Bez „zaraz”.
— A jeśli nie dam rady? — zapytał. Nie jak ktoś, kto szuka wymówki, tylko jak ktoś, kto boi się własnej niewydolności.
— To powiedz. — Przechyliłam głowę. — Tylko nie znikaj w milczeniu. Milczenie mnie zabija wolniej, ale skuteczniej.
W jego oczach pojawiło się coś szczerego, jakby zrozumiał, że nie walczę z nim, tylko o nas.
— Ja też się czasem czuję… pusty — przyznał. — Wracam i mam wrażenie, że wszystko ze mnie wyciekło. Boję się, że jak zacznę mówić, to się rozsypię.
— To się rozsyp. — Mój głos zadrżał. — Wreszcie w domu, nie w pracy. Ja też się sypię. Tylko robię to po cichu.
Usiadł bliżej. Nie dotknął mnie od razu. To zawahanie było bardziej czułe niż szybki uścisk, bo oznaczało szacunek do tej kruchości, którą właśnie wyjęliśmy na stół między filiżanki.
— Przepraszam — powiedział wreszcie. — I nie chcę, żebyś była „dzielna”. Nie musisz.
Wtedy dopiero poczułam łzy; przyszły nie jak kapitulacja, tylko jak dowód życia.
Nie było wielkiego pojednania z filmów, żadnych triumfalnych obietnic. Była umowa niewypowiedziana wprost: spróbujemy być obecni, nawet jeśli to niewygodne. Wieczorem zaproponował spacer. Krótki, zwyczajny, w zimnym powietrzu, które szczypało w policzki i budziło.
— Zaczniemy od dziś — powiedział. — Nie od poniedziałku.
A ja pomyślałam, że czasem ratunek wygląda właśnie tak: ktoś przestaje odkładać człowieka na później.
W nocy, już w łóżku, jego dłoń odnalazła moją pod kołdrą, nie z przyzwyczajenia, lecz z decyzji. W tym geście była obietnica mała, ale ciężka od znaczeń: jestem. widzę. wracam.
Samotność nie zniknęła natychmiast. Jest cierpliwa, wraca w zmęczeniu, w pośpiechu, w gorszych dniach. Ale od tamtej soboty miała wreszcie przeciwnika: nasze słowa, choć nieporadne, i naszą odwagę, by nie zasypiać na granicy dwóch osobnych światów.
Najtrudniejsze w miłości nie jest powiedzieć „kocham”. Najtrudniejsze jest nie zgubić siebie w milczeniu, kiedy obok ktoś oddycha, a mimo to wydaje się daleki jak światło w oknie naprzeciwko. I zrozumieć, że obecność bywa czynem — codziennym, cichym, wymagającym — a nie tylko faktem, że ktoś zostawił buty w przedpokoju.
