Mały cesarz z telefonem, czyli jak wyhodować tyrana i dziwić się, że żąda tronu...

Jest taki szczególny gatunek współczesnego rodzica, który potrafi kupić dziecku smartfon o mocy centrum dowodzenia lotami kosmicznymi, hulajnogę pędzącą szybciej niż rozsądek po trzecim espresso, buty droższe niż lodówka babci, a potem usiąść przy kuchennym stole z miną człowieka zdradzonego przez cywilizację i zapytać: „Co się dzieje z tą dzisiejszą młodzieżą?”. Otóż dzieje się głównie to, co wcześniej stało się z dorosłymi, tylko w wersji młodszej, głośniejszej, bardziej roszczeniowej i z lepszym zasięgiem.

Dzieci nie spadły nam z TikToka jak cyfrowe meteoryty, nie wykluły się z tabletu i nie przyszły na świat z naturalną potrzebą scrollowania do utraty kontaktu z bazą. One po prostu świetnie odrobiły lekcję, którą im codziennie zadawaliśmy. Patrzyły, słuchały, nasiąkały, kopiowały, a potem - ku naszemu zdumieniu - zaczęły zachowywać się dokładnie tak, jak je nauczyliśmy. Skandal, doprawdy!

Przez lata hodowaliśmy w domach małych cesarzy w skarpetkach antypoślizgowych, którym świat miał nie przeszkadzać, nie wymagać, nie nudzić, nie męczyć, nie frustrować i broń Boże nie stawiać oporu, bo opór mógłby naruszyć delikatną konstrukcję psychiczną naszego słoneczka. Dawniej dziecko, kiedy się nudziło, brało patyk i robiło z niego miecz, różdżkę, mikrofon, konia albo granicę państwa, której należało bronić przed kuzynem. Dziś dziecko, kiedy się nudzi, dostaje ekran, żeby przypadkiem nie musiało spotkać się z własną wyobraźnią, bo jeszcze by się okazało, że coś tam w głowie żyje bez ładowarki.

Nazywamy to troską, choć często wygląda to bardziej jak obsługa hotelowa dziecięcego ego w standardzie all inclusive. Dowozimy atrakcje, podtykamy rozrywki, negocjujemy obowiązki, usprawiedliwiamy fochy, tłumaczymy chamstwo „przebodźcowaniem”, lenistwo „wrażliwością”, a brak szacunku „trudnym etapem rozwojowym”, bo przecież „diagnoza” brzmi znacznie lepiej niż brutalnie proste: ktoś tu nie dostał granic, a ktoś inny nie miał odwagi ich postawić.

Granice są dziś słowem podejrzanym. Trochę jak gluten na warsztatach jogi albo cukier na zebraniu świadomych matek z klasy pierwszej. Wszyscy wiedzą, że istnieją, ale lepiej nie wymawiać ich zbyt głośno, bo komuś może spaść komfort psychiczny na panele.

Tymczasem dziecko bez granic nie jest wolnym duchem galopującym po łące możliwości. Jest pasażerem auta, w którym nikt nie trzyma kierownicy, hamulec służy za ozdobę, a dorosły z tylnego siedzenia mówi: „Kochanie, sama zdecyduj, czy jedziemy pod prąd, mamusia nie chce ci narzucać swojej wizji skrzyżowania”. Potem auto ląduje w rowie, a winni są oczywiście nauczyciele, szkoła, internet, rówieśnicy, hormony, pogoda, Księżyc w Byku i pani od matematyki, która bezczelnie zażądała zeszytu.

Największym kłamstwem współczesnego rodzicielstwa jest przekonanie, że miłość musi być pluszowa, pachnąca świecą sojową i pozbawiona słowa „nie”. Że dobra matka to ta, która rozumie wszystko, wybacza wszystko, tłumaczy wszystko, po wszystkim robi kakao i jeszcze przeprasza, że kakao nie było bardziej empatyczne. Że dobry ojciec to kolega w większych butach, który zamiast wymagać - negocjuje, zamiast prowadzić - pyta o zgodę, a zamiast stawiać granice - organizuje debatę obywatelską przy lodówce.

Dziecko nie potrzebuje rodzica w wersji koleżeńskiej, miękkiej, niskokalorycznej i łatwej w obsłudze. Nie potrzebuje kumpla, menedżera atrakcji, rzecznika prasowego od usprawiedliwiania w szkole ani działu reklamacji od całego świata. Potrzebuje dorosłego. Takiego niewygodnego wynalazku, który umie powiedzieć: „Rozumiem, że ci się nie chce, ale masz to zrobić”. To zdanie nie nadaje się na kubek z motywacyjnym napisem. Nie brzmi jak afirmacja z Instagrama. Nie ma w sobie brokatu rozwojowego. Ma jednak jedną zaletę, której brakuje wielu współczesnym poradnikom wychowawczym: działa poza internetem.

Jeśli dziecko umie nazwać siedem odcieni swojego dyskomfortu, ale nie umie wynieść śmieci bez negocjacji przypominających rozmowy pokojowe po konflikcie międzynarodowym, to może jednak coś poszło nie tak. Jeśli nastolatek zna techniki oddechowe, pojęcie dobrostanu i prawo do odpoczynku, ale dostaje drgawek egzystencjalnych, kiedy ma odłożyć telefon na godzinę, to nie mamy wychowania emocjonalnego, tylko bezradność w ładnym opakowaniu. Jeśli dziecko doskonale wie, co mu się należy, ale nie ma bladego pojęcia, co należy do niego, to znaczy, że prawa odpięły się od obowiązków i poszły na samotny spacer po deptaku egoizmu.

Najzabawniejsze, choć właściwie bardziej tragiczne, jest nasze dorosłe zdumienie. Najpierw dajemy dziecku ekran, żeby zjadło obiad, nie przeszkadzało w rozmowie, wytrzymało w poczekalni, przetrwało podróż, dało nam pół godziny świętego spokoju, po czym po kilku latach jesteśmy autentycznie obrażeni, że ekran stał się ważniejszy niż rozmowa z nami. To trochę tak, jakby przez dekadę karmić domowego smoka benzyną, a potem z pretensją pytać, kto podpalił firanki. I nie, nie chodzi o powrót do zimnego chowu, wojskowej musztry i rodzica, którego głównym narzędziem wychowawczym było spojrzenie spod brwi oraz zdanie: „dzieci i ryby głosu nie mają”. Nikt rozsądny nie tęskni za emocjonalną Syberią. Chodzi o to, żeby nie pomylić czułości z kapitulacją, rozmowy z referendum, bliskości z usługą, a miłości z obowiązkiem spełniania każdej zachcianki. Czułość bez wymagań pięknie wygląda na zdjęciu w beżowym filtrze. W życiu codziennym produkuje ludzi z wielkimi potrzebami, małą odpornością i przekonaniem, że dyskomfort jest zamachem na ich godność osobistą.

Dziecko musi czasem przegrać, żeby odkryć, że porażka nie jest końcem świata, tylko informacją zwrotną. Musi się znudzić, żeby dowiedzieć się, że w głowie ma coś więcej niż powiadomienia. Musi się zmęczyć, pobrudzić, przewrócić, wejść za wysoko, zejść za szybko i spróbować jeszcze raz, bo bez kontaktu z prawdziwym światem wychowujemy nie człowieka, lecz porcelanową figurkę z dostępem do internetu. Musi też usłyszeć, że mama nie jest koleżanką, tata nie jest taksówką z portfelem, nauczyciel nie jest animatorem czasu wolnego, a dom nie jest pensjonatem, w którym obsługa bezszelestnie sprząta po gościu z klasy szóstej.

W tym wszystkim najbardziej brakuje nam dorosłości. Nie tej nadętej, pomnikowej, kaznodziejskiej, ale zwykłej, codziennej, trochę upierdliwej i bardzo potrzebnej. Dorosłości, która nie boi się powiedzieć „nie”, nie mdleje na widok dziecięcego focha, nie składa dymisji po pierwszym trzaśnięciu drzwiami i nie myli świętego spokoju z wychowaniem.

Dzieci nie potrzebują kolejnej aplikacji do samoregulacji, jeśli obok siedzi dorosły rozregulowany jak stare radio. Nie potrzebują kazań o szacunku, jeśli widzą, jak rodzic warczy na kasjerkę, nauczycielkę i własną matkę przez telefon. Nie potrzebują wykładów o ruchu, jeśli dorośli po pracy przyrastają do kanapy jak mech do północnej strony drzewa. Nie potrzebują moralitetów o ekranach, jeśli mama mówi „odłóż telefon”, nie odrywając wzroku od własnego. Dzieciaki czytają nas lepiej, niż nam się wydaje. A my jesteśmy dla nich często książką z poplamionymi stronami, sprzecznymi rozdziałami i okładką pod tytułem: „Rób, jak mówię, nie jak żyję”.

Możemy więc dalej organizować narodowe misterium załamywania rąk nad młodzieżą, wzdychać, że „kiedyś było inaczej”, udostępniać artykuły o kryzysie psychicznym dzieci i robić miny zatroskane jak jury w programie talent show. Możemy też wreszcie przyznać, że ekran nie pojawił się w dziecięcej dłoni przez cud technologiczny, hulajnoga nie kupiła się przez pączkowanie, a brak zasad nie jest nowoczesnością, tylko lenistwem przebranym za wolność.

Najtrudniejsze pytanie nie brzmi więc: co się stało z dziećmi?

Najtrudniejsze pytanie brzmi: kiedy my, dorośli, tak bardzo przestraszyliśmy się własnej roli, że oddaliśmy władzę komuś, kto nie pamięta o wyniesieniu talerza do kuchni, ale potrafi sterować nastrojem całego domu?

Bo dzieci naprawdę patrzą... 

A potem robią dokładnie to, czego je nauczyliśmy - tylko brutalniej, głośniej, bez pudru, bez filtra i bez naszego ukochanego dorosłego alibi: „przecież to wszystko z miłości”.

Jak zostałam pośrednikiem nieruchomości dla bydła i krasnali, czyli upał robi swoje...

Upały mają swój niewątpliwy urok. Przynajmniej tak twierdzą ludzie, którzy obserwują je zza szyb klimatyzowanych biur, domów i samochodów. Wtedy faktycznie można dostrzec ich zalety. Słońce świeci, ptaszki ćwierkają, człowiek popija zimną lemoniadę i wzdycha z zachwytem nad pięknem lata. Problem zaczyna się wtedy, gdy człowiek sam staje się częścią tego krajobrazu, a nie jego obserwatorem.

Ja niestety należę do tej grupy ludzi, która znaczną część dnia spędza w miejscu pracy pozbawionym klimatyzacji. Kiedy więc temperatura za oknem zaczyna przypominać wyniki pomiarów z piekarnika ustawionego na termoobieg, człowiek nie pracuje już normalnie – człowiek się marynuje. Każdy dzień zaczyna się jeszcze względnie optymistycznie. Człek przychodzi do pracy, siada przy biurku i przez pierwsze pół godziny żywi złudną nadzieję, że może jednak nie będzie tak źle. Potem słońce zaczyna realizować swój plan zagłady, ściany nagrzewają się jak kafle w piecu, a powietrze w pomieszczeniu nabiera konsystencji gorącego rosołu.

W tej nierównej walce z żywiołem moim najwierniejszym sprzymierzeńcem stał się miniaturowy wiatraczek zakupiony w chińskim markecie za kwotę niewiele wyższą od ceny bułki. Jest to urządzenie tak małe, że z powodzeniem mogłoby chłodzić co najwyżej jednego chomika. Producent najwyraźniej zakładał, że użytkownik będzie miał głowę wielkości mandarynki, bo przy normalnych ludzkich gabarytach jego skuteczność jest raczej symboliczna. Mimo to traktuję go niemal jak członka rodziny. Stoi dzielnie na biurku i mieli powietrze z heroicznym poświęceniem. Efekt chłodzenia jest mniej więcej taki, jakby próbować ugasić pożar lasu pistoletem na wodę albo osuszyć Bałtyk papierowym ręcznikiem, ale psychicznie pomaga. Człowiek przynajmniej ma poczucie, że coś robi, zamiast biernie czekać, aż zamieni się w galaretę.

Po kilku godzinach takiej egzystencji zaczynam podejrzewać, że mój mózg powoli przechodzi ze stanu stałego w półpłynny. Myśli poruszają się wolniej, koncentracja przypomina sygnał internetowy w środku lasu, a inteligencja od czasu do czasu wychodzi z pomieszczenia bez słowa i wraca dopiero po przerwie obiadowej.

Nic więc dziwnego, że kiedy wreszcie docieram do domu, padam jak zwłok i znajduję sobie jakieś mało ruchliwe zajęcie; tym razem rozłożyłam się z krzyżówką i postanowiłam oddać intelektualnym rozrywkom. To znaczy plan był taki, że poćwiczę umysł. Jak zwykle nie przewidziałam jednak, że mój umysł postanowi poćwiczyć cierpliwość. Mam bowiem pewną cechę charakteru, którą jedni nazywają wytrwałością, inni determinacją, a osoby znające mnie lepiej określają znacznie trafniejszym słowem: upór. Kiedy przyczepię się do jakiegoś problemu, nie odpuszczam. Mogłabym siedzieć na pokładzie Titanica z wodą sięgającą po szyję i zamiast szukać szalupy pytać współpasażerów, czy przypadkiem nie znają siedmioliterowego określenia na gatunek mewy.

Dlatego kiedy natrafiłam na hasło „dom dla krasnali”, potraktowałam sprawę śmiertelnie poważnie. Na początku wydawało się banalne. No bo gdzie mieszkają krasnale? Przecież każdy wie. Tylko że najwyraźniej każdy oprócz mnie...

Minęło kilka minut. Potem kilkanaście. Potem tyle czasu, że gdyby krasnale rzeczywiście szukały mieszkania, zdążyłyby obejrzeć trzy nieruchomości, podpisać umowę najmu, pokłócić się z deweloperem i wystawić opinię w Internecie: „Osiedle Muchomorki – spokojna okolica, ale słaby dojazd dla wiewiórek”. Tymczasem ja nadal siedziałam nad jednym hasłem i z każdą minutą coraz bardziej przypominałam człowieka, który dobrowolnie postanowił stoczyć walkę z własnym mózgiem.

Próbowałam wszystkiego. Krasnale umieszczałam kolejno w grzybkach, muchomorach, dziuplach, norkach, budkach, pieńkach i wszystkich innych miejscach, które choć odrobinę pachniały bajką. Gdyby ktoś zajrzał wtedy do mojej głowy, zobaczyłby biuro nieruchomości dla stworzeń baśniowych. Jeden krasnal oglądałby kawalerkę w muchomorze, drugi negocjowałby czynsz za dziuplę, a trzeci pytałby, czy w pniu drzewa jest światłowód.

Najgorsze było jednak to, że wszystkie pozostałe hasła pasowały idealnie. Krzyżówka wręcz demonstracyjnie pokazywała mi, że problem nie leży po jej stronie. To było trochę tak, jakby dziewiętnastu ekspertów jednogłośnie potwierdzało poprawność rozwiązania, a ten dwudziesty siedział w kącie, patrzył na mnie z pogardą i od czasu do czasu szyderczo się uśmiechał.

W końcu postanowiłam wspomóc się Internetem. W dzisiejszych czasach Internet odpowiada na wszystko. Potrafi wyjaśnić, dlaczego kot o trzeciej nad ranem dostaje nagłego przypływu energii i galopuje po mieszkaniu jak opętany. Potrafi podpowiedzieć, jak odkamienić czajnik, usunąć plamę z buraków i naprawić pralkę przy pomocy śrubokręta, taśmy klejącej oraz modlitwy. Byłam więc przekonana, że kwestia miejsca zamieszkania krasnali zostanie rozwiązana w ciągu kilkunastu sekund. Otóż nie. Internet najwyraźniej uznał, że do pewnych rzeczy człowiek powinien dochodzić sam.

Im dłużej siedziałam nad tym hasłem, tym bardziej byłam przekonana, że wiedza o krasnoludkach w naszym społeczeństwie leży i kwiczy. W szkołach mówi się o fotosyntezie, o budowie atomu i o pantofelku, ale nikt nie przygotowuje człowieka na sytuację, w której trzeba błyskawicznie wskazać adres zamieszkania krasnala. A potem przychodzi dorosłość i takie braki wychodzą na jaw.

Po dobrej pół godzinie byłam już psychicznie zmaltretowana przez grupę fikcyjnych stworzeń mających po trzydzieści centymetrów wzrostu. Patrzyłam tępo na kartkę, aż niespodziewanie wydarzyło się coś niezwykłego. Mój wzrok przesunął się po haśle jeszcze raz. Potem drugi. Potem trzeci. I nagle poczułam, jak wszystkie neurony jednocześnie zatrzymują się w pół kroku...

Bo tam nie było napisane „dom dla krasnali”.

Tam było napisane... „dom dla krasuli”.

KRASULI.

Krowy.

Bydła rogatego.

Zwierzęcia ważącego pół tony.

Istoty, którą od dobrych trzydziestu minut próbowałam zakwaterować w muchomorze.

Przez chwilę siedziałam w kompletnej ciszy. Takiej ciszy, jaka zapada po wysłaniu wiadomości do niewłaściwej osoby. Albo po tym, jak człowiek serdecznie pomacha komuś na ulicy, a po chwili odkrywa, że ten ktoś machał do osoby stojącej trzy metry za nim.

Naprawdę siedziałam i próbowałam dopasować warunki mieszkaniowe dla krowy do infrastruktury przeznaczonej głównie dla krasnoludków, elfów i okazjonalnie dzięciołów.

Oczywiście odpowiedź była natychmiastowa.

Obora.

I nagle wszystko pasowało.

Każda literka.

Każde hasło.

Cała krzyżówka.

Miałam ochotę jednocześnie otworzyć szampana, zapisać się do okulisty i wystąpić o częściowe ubezwłasnowolnienie.

Ostatecznie jednak uznałam, że winę ponosi upał. To bardzo wygodne rozwiązanie. Upał nie protestuje, nie tłumaczy się i można mu przypisać praktycznie wszystko. Rozdrażnienie? Upał. Zmęczenie? Upał. Próba zakwaterowania półtonowej krowy w muchomorze? Oczywiście też upał.

Wieczorem, kiedy emocje już nieco opadły, postanowiłam podzielić się, z osobistym chłopem domowym, innym wielkim odkryciem dnia...

– Widziałam w Lidlu takie nowe kiełbaski grillowe – oznajmiłam z entuzjazmem. – Małe, białe, mocno przyprawione. Wyglądały naprawdę interesująco. Może kupię?

Chłop domowy spojrzał na mnie w sposób, który od razu wzbudził mój niepokój.

– Jakie nowe?

– No te nowe.

– Przecież my je już jedliśmy.

Przez chwilę próbowałam znaleźć rozsądną odpowiedź. Niestety wszystkie rozsądne odpowiedzi były akurat zajęte śmianiem się z historii o krasuli.

– No dobrze... może jedliśmy. Ale dla mnie są nowe.

– Jak coś może być nowe, skoro już to jadłaś?

– Bardzo prosto. Dzięki tej wyjątkowej umiejętności każdego dnia odkrywam świat na nowo.

– To nie jest odkrywanie świata.

– Nie?

– Nie.

– A co?

– Zaniki pamięci? Początki Alzheimera?

– Przesadzasz.

– Wcale nie.

– Przesadzasz bardzo.

– Kobieto... Ty dziś przez ponad pół godziny próbowałaś urządzić krowie kawalerkę w muchomorze. Ja naprawdę nie czuję się kompetentny do dalszego uczestniczenia w tej dyskusji.

Trudno było mi znaleźć kontrargument...

A mogło być tak pięknie. Już prawie widziałam siebie jako wielką odkrywczynię nowych produktów spożywczych, Krzysztofa Kolumba działu mięsnego, kobietę przecierającą szlaki między lodówką a grillem. Niestety rzeczywistość po raz kolejny brutalnie sprowadziła mnie na ziemię. Chociaż z drugiej strony... jeśli nadal będzie tak gorąco, to całkiem możliwe, że jutro znowu odkryję te same kiełbaski ;)